Wykłady 2015

Styczeń, 30.01.15 godzina 18.00 i 20.00
Obserwacje astronomiczne przez tysiąclecia

dr Wojciech Borczyk

Astronomia jest uważana za jedną z najstarszych nauk. Już w czasach prehistorycznych ludzie patrzyli w niebo i obserwowali zachodzące na nim zjawiska, takie jak wschody i zachody ciał niebieskich, fazy Księżyca i ruchy planet na tle gwiazd. W miarę rozwoju naszej wiedzy i technologii zmieniały się też metody prowadzenia obserwacji astronomicznych. Podczas wykładu przedstawiona zostanie historia obserwacji astronomicznych, od czasów starożytnych i najprostszych instrumentów pomiarowych, do współczesnych teleskopów kosmicznych, optyki adaptacyjnej i detektorów CCD.

 

Luty, 20.02.15 godzina 18.00 i 20.00
Jowisz - gigant wśród planet

dr Krzysztof Kamiński

Planeta Jowisz to prawdziwy gigant wśród planet Układu Słonecznego. Choć jest wyraźnie widoczny gołym okiem, to dopiero po wynalezieniu lunety i skierowaniu jej na Jowisza zaczęliśmy domyślać się jaka jest jego prawdziwa natura.  Prawdziwy przełom nastąpił jednak wraz z pojawieniem się sond kosmicznych, które mogły mu się przyjrzeć z bliska, a nawet z bardzo bliska. Jak jest zbudowana ta planeta? Dlaczego ma tak wiele księżyców? Czy Jowisz ma pierścienie? W jaki sposób wprowadził "swoje porządki" w Układzie Słonecznym?  Czy znamy we Wszechświecie planety większe od niego?

 

Marzec, 27.03.15 godzina 18.00 i 20.00
O gwiazdach nowych, supernowych i czarnych dziurach

mgr Karolina Bąkowska

Czy wiecie czym się różni, gwiazd nowa od supernowej lub skąd się biorą czarne dziury? Dlaczego jedne gwiazdy są jaśniejsze, a inne słabsze? Życie gwiazd trochę przypomina życie ludzi, gdyż gwiazdy rodzą się w kosmicznych żłobkach. Następnie żyją długo i spokojnie, lub krótko i bardzo intensywnie, a ich etapem końcowym życia często jest spektakularna śmierć obserwowana w postaci rozbłysku supernowej. Na wiele pytań dotyczących życia gwiazd potrafią już odpowiedzieć astrofizycy, czyli astronomowie badający gwiazdy i o tym właśnie będzie ten referat.

 

Kwiecień, 10.04.15 godzina 18.00 i 20.00
Życie we Wszechświecie

mgr Katarzyna Drozd

Czy poszukiwanie życia we Wszechświecie to tylko domena science-fiction czy da się podejść do tego zagadnienia w sposób naukowy? I czy w ogóle są takie próby? A jeśli tak, to jak one wyglądają? Wiadomo, jeśli mamy mieć naukowe podejście, to musimy mieć wzór. Wzór, który da nam konkretny mierzalny wynik, który da się porównać z obserwacjami. I właśnie wokół wzoru, zwanego równaniem Drake'a, będzie się kręcił ten wykład. Zaczniemy od tego, gdzie życie może istnieć oraz gdzie i jak go poszukujemy, co to w ogóle w naszym rozumieniu jest życie i jak dobrze je znamy, a skończymy na tym jakie problemy możemy napotkać, poszukując tego życia tam hen! poza granicą ciepłej i wygodnej Ziemi. Ostatecznie wstawimy wszystkie liczby do równania Drake'a i sprawdzimy, ile tego "życia we Wszechświecie" jest.

 

Maj, 15.05.15 godzina 18.00 i 20.00
Czy grozi nam Armagedon?

dr hab. Agnieszka Kryszczyńska

Ziemia w swojej historii wielokrotnie zderzała się z drobnymi ciałami pochodzącymi z naszego Układu Słonecznego. Ślady takich zderzeń widoczne są w postaci wielu kraterów meteorytowych i znalezionych odłamków meteorytów (np. Kanion Diablo, kratery w Morasku i wiele innych), zniszczonego obszaru leśnego (katastrofa Tunguska) czy nagrań wybuchu i upadku meteorytów pod Czelabińskiem. Skąd biorą się ciała uderzające w Ziemię? Ile planetoid jest potencjalnie niebezpiecznych? Czy możemy uniknąć zderzenia z takimi ciałami? Czy rzeczywiście grozi nam scenariusz podobny do filmu Armagedon? O tym m.in. na wykładzie.

 

Lipiec, 31.07.15 godzina 18.00 i 20.00
O tajemnicach Plutona i kopalniach kosmicznych słów parę

dr hab. Tomasz Kwiatkowski

Przelot sondy New Horizons w pobliżu planety karłowatej Pluton i jej księżyców pokazał naszym oczom zadziwiające, geologicznie aktywne obiekty. Obejrzymy wspólnie przesłane zdjęcia i spróbujemy wytłumaczyć widoczne na powierzchni twory. Z granic Układu Słonecznego przeniesiemy się w pobliże Ziemi by zobaczyć, że współczesne badania planetarne nie tylko zaspakajają naszą wrodzoną ciekawość, ale zmierzają też w kierunku przemysłowego wykorzystania przestrzeni kosmicznej. Czy w niedalekiej przyszłości na powierzchniach planetoid powstaną kosmiczne stacje paliw, a obok nich kopalnie cennych minerałów? Czy za dziesięć lat będziemy mogli oglądać w telewizji astronautów pobierających próbki z planetoidy sprowadzonej przez sondę na orbitę w pobliżu Księżyca?

 

Sierpień, 28.08.15 godzina 18.00 i 20.00
Misja Gaia

dr Przemysław Bartczak

Mieszkamy na planecie Ziemia. Słońce jako nasza najbliższa gwiazda dostarcza nam niezbędnej energii do życia. Co wiemy o innych gwiazdach i grupach jakie tworzą w przestrzeni kosmicznej?
Najnowsza astrometryczna misja Europejskiej Agencji Kosmicznej o nazwie Gaia ma zadanie zbadać nasze najbliższe otoczenie w Drodze Mlecznej i dać nam szanse odpowiedzieć na szereg nurtujących pytań.

 

Październik, 16.10.15 godzina 18.00 i 20.00
Czerwona Planeta

dr Krzysztof Kamiński

Planeta Mars znana jest ludziom już od czasów starożytnych. Widoczna gołym okiem jako jasno świecąca gwiazda, o delikatnie czerwonym odcieniu, budziła skojarzenia z mitycznym bogiem wojny. Mimo, że nie jest planetą najbliższą Ziemi to od XIX wieku znajduje się nieustannie w centrum uwagi. Dzieje się tak m. in. dzięki dostrzeżonym na jej powierzchni przez niektórych astronomów kanałom. I chociaż sondy kosmiczne, które doleciały do Marsa, a nawet wylądowały miękko na jego powierzchni nie potwierdziły ich obecności, to dokonane przez nie nowe odkrycia okazały się nie mniej fascynujące. Wszystko to sprawia, że Mars jest obiektem nieustających badań, celem licznych sond kosmicznych, a w przyszłości może stać się również miejscem lądowania misji załogowych.

 

Listopad, 20.11.15 godzina 18.00 i 19.30
Wreszcie zobaczyliśmy Plutona!

prof. dr hab. Tadeusz Michałowski

Plutona odkrył amerykański astronom Clyde W.Tombaugh (1906-1997) dnia 18 lutego 1930 roku w Obserwatorium Lowella we Flagstaff (Arizona). Przez ponad 70 lat Pluton był uważany za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. W roku 1978 odkryto, że posiada on towarzysza, którego nazwano Charon. Jego średnica jest tylko o połowę mniejsza od średnicy ciała macierzystego. W XXI wieku odkryto jeszcze cztery małe księżyce Plutona.
W latach 90-tych XX wieku zaczęto odkrywać ciała obiegające Słońce po orbitach podobnych do orbity Plutona. Niektóre z nich są podobnych rozmiarów co Pluton. W tej sytuacji Międzynarodowa Unia Astronomiczna, na swym kongresie, który odbył się w Pradze w 2006 roku, przyjęła ściślejszą definicję pojęcia planeta i Pluton stał się przedstawicielem nowej klasy ciał zwanych planetami karłowatymi.
W styczniu 2006 roku, Amerykańska Agencja Kosmiczna (NASA) wystrzeliła sondę New Horizons, która 14 lipca 2015 przeleciała w odległości około 12.5 tys. kilometrów od Plutona, przekazując nam wiele danych o nim samym oraz systemie jego księżyców. Są to najdalsze ciała w Układzie Słonecznym badane z bliska przez sondę kosmiczną. Na wykładzie zostanie przedstawiona historia badań Plutona od czasów jego odkrycia aż po rok 2015.

 

Grudzień, 11.12.15 godzina 18.00 i 20.00
Czy można prześcignąć światło?

dr Wojciech Borczyk

Jak szybko porusza się światło? Czy rozchodzi się ono natychmiastowo, czy potrzebuje na to skończonego czasu? Jak próbowano mierzyć prędkość światła na przestrzeni wieków? Czy można prześcignąć światło? Jakie ciekawe zjawiska zachodzą, kiedy poruszamy się z prędkościami zbliżonymi do prędkości światła? Co ma wspólnego system nawigacji GPS z Albertem Einsteinem? Na wykładzie postaramy się odpowiedzieć m.in. na te pytania.